Naslagwerk: Glossarium
Een glossarium is een verklarende woordenlijst. Op deze website worden diverse exotische termen gebruikt; deze zijn gemarkeerd met een gloeilampje en linken direct naar deze pagina
Deze pagina is in het leven geroepen om niet bij elk artikel opnieuw uitleg te hoeven geven. Het glossarium is onderverdeeld in de talen waar de termen oorspronkelijk vandaan komen en biedt een korte samenvatting van elk onderwerp.
Verantwoording van de afbeeldingen: Karsten Frenzl (CC BY 2.0), Osama Shukir Muhammed Amin FRCP (CC BY-SA 4.0), Museo Egizio Turino (CC0 1.0 Universal) en Gary Todd (CC0 1.0 Universal)
Inhoudsopgave
Arabische termen
Birket (Arabisch: meer)
Birket (varianten: Birka/Birqa/Birqet) is een Arabische benaming voor klein meer. Boehayra is een variant erop en Bahr is Arabisch voor meer/zee. [1]
Birket (varianten: Birka/Birqa/Birqet) is een Arabische benaming voor klein meer. Boehayra is een variant erop en Bahr is Arabisch voor meer/zee. [1]
Mastaba (Arabisch: bank van modder)
Benaming voor koninklijke en private graven. De mastaba heeft de vorm van een rechthoek en beschikt over een schacht waarin de overledene werd bijgezet.[2]
Benaming voor koninklijke en private graven. De mastaba heeft de vorm van een rechthoek en beschikt over een schacht waarin de overledene werd bijgezet.[2]
Kom (Arabisch: heuvel)
Een kom is een heuvel waaronder Egyptische bebouwing verborgen ligt. Dit wordt ook wel een 'Tell' genoemd. [3]
Een kom is een heuvel waaronder Egyptische bebouwing verborgen ligt. Dit wordt ook wel een 'Tell' genoemd. [3]
Wadi
Een wadi is een droge rivierbedding in een woestijn die alleen bij hevige regenval tijdelijk water voert[5]
Een wadi is een droge rivierbedding in een woestijn die alleen bij hevige regenval tijdelijk water voert[5]
(Oud-)Egyptische termen
Anch
De anch is een symbool dat ook wel het "levenskruis" wordt genoemd. Het werd door godheden aan de farao geschonken als teken van levenskracht. Later werd het symbool overgenomen door de Koptische kerk. [21]
De anch is een symbool dat ook wel het "levenskruis" wordt genoemd. Het werd door godheden aan de farao geschonken als teken van levenskracht. Later werd het symbool overgenomen door de Koptische kerk. [21]
Chepesj-zwaard
Een sikkelzwaard dat werd gebruikt door het Egyptische leger. Het staat ook wel bekend als de Khopesh. De naam is afgeleid van het woord voor 'schenkel' of 'voorpoot'. [24]
Een sikkelzwaard dat werd gebruikt door het Egyptische leger. Het staat ook wel bekend als de Khopesh. De naam is afgeleid van het woord voor 'schenkel' of 'voorpoot'. [24]
Djed-pilaar
De djed-pilaar werd vereerd als fetisj. Het symbool stelt een paal voor waar op verschillende hoogten bossen planten omheen zijn gewonden. Het gold als symbool voor duurzaamheid en stabiliteit en was zeer geliefd als amulet. [22]
De djed-pilaar werd vereerd als fetisj. Het symbool stelt een paal voor waar op verschillende hoogten bossen planten omheen zijn gewonden. Het gold als symbool voor duurzaamheid en stabiliteit en was zeer geliefd als amulet. [22]
Djam-scepter
Een variant van de was-scepter. Deze scepter werd gedragen door de god Nefertem in zijn verschijningsvorm Nefertem choe-tawy. [25]
Een variant van de was-scepter. Deze scepter werd gedragen door de god Nefertem in zijn verschijningsvorm Nefertem choe-tawy. [25]
Heb-sed feest
Een oud religieus festival, gevierd in Memphis (en later Thebe), dat de vitaliteit van de farao moest vernieuwen. Het werd doorgaans na een regeringsperiode van 30 jaar gevierd en daarna elke drie jaar herhaald. [29]
Een oud religieus festival, gevierd in Memphis (en later Thebe), dat de vitaliteit van de farao moest vernieuwen. Het werd doorgaans na een regeringsperiode van 30 jaar gevierd en daarna elke drie jaar herhaald. [29]
Heka-scepter
en staf in de vorm van een herdersstaf. Het maakte deel uit van de koningsregalia. Het woord Heka betekent "heerser" of "koninkrijk". [26]
en staf in de vorm van een herdersstaf. Het maakte deel uit van de koningsregalia. Het woord Heka betekent "heerser" of "koninkrijk". [26]
Kemet
De eigen benaming voor Egypte. Kem betekent zwart en Ta betekent land. "Het Zwarte Land" verwijst naar de vruchtbare aarde van de Nijlvallei, als tegenhanger van Desjeret (het rode land/de woestijn). [6]
De eigen benaming voor Egypte. Kem betekent zwart en Ta betekent land. "Het Zwarte Land" verwijst naar de vruchtbare aarde van de Nijlvallei, als tegenhanger van Desjeret (het rode land/de woestijn). [6]
Koesj
De Egyptische benaming voor Opper-Nubië (het huidige noorden van Soedan). Dit gebied kende twee machtscentra: Napata en Meroë. [7]
De Egyptische benaming voor Opper-Nubië (het huidige noorden van Soedan). Dit gebied kende twee machtscentra: Napata en Meroë. [7]
Nechecha
Deel van de koningsregalia; naast de kromstaf droeg de farao ook deze gispel of vlegel. Het hiëroglief staat voor "oud zijn" of "ouderdom" en was een symbool van autoriteit. [27]
Deel van de koningsregalia; naast de kromstaf droeg de farao ook deze gispel of vlegel. Het hiëroglief staat voor "oud zijn" of "ouderdom" en was een symbool van autoriteit. [27]
Per Noe
Symboliseerde de oude tempel van het noorden, gewijd aan de godin Wadjet. Het hiëroglief betekent "huis van de vlam". De Per Wer was de tegenhanger uit het zuiden. [28]
Symboliseerde de oude tempel van het noorden, gewijd aan de godin Wadjet. Het hiëroglief betekent "huis van de vlam". De Per Wer was de tegenhanger uit het zuiden. [28]
Was-scepter
Een scepter met aan de bovenzijde een gestileerde dierenkop en aan de onderzijde een vork. Het werd door goden gedragen als symbool voor macht en heerschappij. [23]
Een scepter met aan de bovenzijde een gestileerde dierenkop en aan de onderzijde een vork. Het werd door goden gedragen als symbool voor macht en heerschappij. [23]
Griekse termen
Hyksos
Een vergriekste term van het Oud-Egyptische Heka Chasoet, wat "heersers van vreemde landen" betekent. Deze term werd gebruikt voor de koningen van de 15e dynastie. [9]
Een vergriekste term van het Oud-Egyptische Heka Chasoet, wat "heersers van vreemde landen" betekent. Deze term werd gebruikt voor de koningen van de 15e dynastie. [9]
Nomoi (mv Nomos)
(meervoud van Nomos): De Griekse aanduiding voor een provincie of district. Het Egyptische equivalent was Sepat. Er waren 22 districten in Opper-Egypte en 20 in Neder-Egypte. [10]
(meervoud van Nomos): De Griekse aanduiding voor een provincie of district. Het Egyptische equivalent was Sepat. Er waren 22 districten in Opper-Egypte en 20 in Neder-Egypte. [10]
Nomarch
Het hoofd van een nomos. Een samentrekking van nomos en archos (leider). De nomarch was verantwoordelijk voor de belastinginning en het toezicht op tempels in naam van de farao. [11]
Het hoofd van een nomos. Een samentrekking van nomos en archos (leider). De nomarch was verantwoordelijk voor de belastinginning en het toezicht op tempels in naam van de farao. [11]
Latijnse termen
Cataract
Afgeleid van het Griekse Kattaraktès. Het betekent stroomversnelling. De Nijl in Nubië wordt onderbroken door zes cataracten waar varen onmogelijk is. [12]
Afgeleid van het Griekse Kattaraktès. Het betekent stroomversnelling. De Nijl in Nubië wordt onderbroken door zes cataracten waar varen onmogelijk is. [12]
Farao
De aanduiding voor de Egyptische koning, afgeleid van het Oud-Egyptische Per-Aa ("Groot Huis"). Via het Hebreeuws en het Grieks is de term in het Latijn en uiteindelijk in het Nederlands beland. [13]
De aanduiding voor de Egyptische koning, afgeleid van het Oud-Egyptische Per-Aa ("Groot Huis"). Via het Hebreeuws en het Grieks is de term in het Latijn en uiteindelijk in het Nederlands beland. [13]
Nijl
Afgeleid van het Latijnse Nilus (Grieks: Neilos). Het is mogelijk een verbastering van Na-iteroe. Het is een van de langste rivieren ter wereld. [14]
Afgeleid van het Latijnse Nilus (Grieks: Neilos). Het is mogelijk een verbastering van Na-iteroe. Het is een van de langste rivieren ter wereld. [14]
Papyrus (mv: papyri)
Een waterplant die in de oudheid talrijk was in Egypte. Hiervan werd schrijfmateriaal gemaakt in de vorm van boekrollen. [15]
Een waterplant die in de oudheid talrijk was in Egypte. Hiervan werd schrijfmateriaal gemaakt in de vorm van boekrollen. [15]
Nederlandse termen
Dodentempel
Een plaats waar de overleden farao werd vereerd. In het Oude Rijk stond deze meestal direct voor de piramide; in het Nieuwe Rijk was de tempel fysiek gescheiden van het graf. Voorbeeld hiervan is het Ramesseum. [16]
Een plaats waar de overleden farao werd vereerd. In het Oude Rijk stond deze meestal direct voor de piramide; in het Nieuwe Rijk was de tempel fysiek gescheiden van het graf. Voorbeeld hiervan is het Ramesseum. [16]
Dubbele Kroon
De "Dubble kroon" was een gecombineerde kroon die de farao droeg. Het bestond uit de rode kroon van Neder-Egypte (Desjret) en de witte kroon van Opper-Egypte (Hedjet). Het werd dan ook de "Sechemty" genoemd. [19]
De "Dubble kroon" was een gecombineerde kroon die de farao droeg. Het bestond uit de rode kroon van Neder-Egypte (Desjret) en de witte kroon van Opper-Egypte (Hedjet). Het werd dan ook de "Sechemty" genoemd. [19]
Mondopeningsceremonie
Een ritueel waarbij priesters met speciale instrumenten de mond en neus van de mummie aanraakten, zodat de overledene in het hiernamaals weer kon ademen, spreken en eten. [31]
Een ritueel waarbij priesters met speciale instrumenten de mond en neus van de mummie aanraakten, zodat de overledene in het hiernamaals weer kon ademen, spreken en eten. [31]
Schminkpalet
Een stenen object, vaak versierd met reliëfs, dat in de vroege perioden van de Egyptische geschiedenis werd gebruikt voor het malen van cosmetica, maar ook een ceremoniële functie had. [18]
Een stenen object, vaak versierd met reliëfs, dat in de vroege perioden van de Egyptische geschiedenis werd gebruikt voor het malen van cosmetica, maar ook een ceremoniële functie had. [18]
Termen uit andere talen
Levant
Afgeleid van Frans: lever, "Oprijzen", van het Latijn, "Leváre", opheffen. Hiermee wordt bedoeld het gebied ten oosten van de Middellandse Zee. D.w.z. Palestina, Israël, Libanon, Syrië, Jordanië, Cyprus en Turkije.[17]
Afgeleid van Frans: lever, "Oprijzen", van het Latijn, "Leváre", opheffen. Hiermee wordt bedoeld het gebied ten oosten van de Middellandse Zee. D.w.z. Palestina, Israël, Libanon, Syrië, Jordanië, Cyprus en Turkije.[17]
Piramideteksten
"Pyramid texts" uit het Engels. De oudste religieuze teksten in het Oude Egypte, stammend uit het Oude Rijk. De teksten zijn geschreven in spreuken. Ze bevatten teksten die rituelen beschrijven en offers aan de goden, alsook het openen van de mond ceremonie. [30]
"Pyramid texts" uit het Engels. De oudste religieuze teksten in het Oude Egypte, stammend uit het Oude Rijk. De teksten zijn geschreven in spreuken. Ze bevatten teksten die rituelen beschrijven en offers aan de goden, alsook het openen van de mond ceremonie. [30]
Satraap
Satraap is van oorsprong een oud-Perzisch woord: "Khsatra-Pava" wat betekend: "provincie bewaker. Vergriekst naar: "Satrapès" en vervolgens verlatiniseert naar: "Satrapes" of "Satrapa". Landvoogd van een provincie van het Perzische Rijk. Het woord werd overgenomen door Alexander de Grote en ook Ptolemaeus I was een satraap. [20]
Satraap is van oorsprong een oud-Perzisch woord: "Khsatra-Pava" wat betekend: "provincie bewaker. Vergriekst naar: "Satrapès" en vervolgens verlatiniseert naar: "Satrapes" of "Satrapa". Landvoogd van een provincie van het Perzische Rijk. Het woord werd overgenomen door Alexander de Grote en ook Ptolemaeus I was een satraap. [20]
Bronnen en noten
- Nagevraagd bij Sroor Nimet i.v.m. zeker weten of de term klopt.
- De Engelse Wikipedia over Mastaba
- Nagevraagd bij Sroor Nimet i.v.m. zeker weten of de term klopt.
- De Engelse Wikipedia over Wadi.
- De Engelse Wikipedia over Tell.
- Bridget McDermott, “Egyptische hiërogliefen, het ontcijferen van de mysterieuze taal van de farao’s”, Libero, 2004, pagina 126.
- Ibidem, pagina 135.
- Alberto Siliotti, “Egypte, Tempels, Mensen en Goden”, Zuid Boekproducties 1994, pagina 283.
- De Engelse Wikipedia over Hyksos.
- Bridget McDermott, “Egyptische hiërogliefen, het ontcijferen van de mysterieuze taal van de farao’s”, Libero, 2004, pagina 128.
- Ibidem.
- A. Kolsteren, "Prisma handwoordenboek, vreemde woorden", Uitgeverij Het Spectrum Utrecht/Antwerpen, 1975, pagina 65.
- Ibidem, pagina 123.
- De Engelse Wikipedia over Nile.
- A. Kolsteren, "Prisma handwoordenboek, vreemde woorden", Uitgeverij Het Spectrum Utrecht/Antwerpen, 1975, pagina 226.
- Regine Schulz en Matthias Seidel, “Egypte, Het land van de farao’s”, Könemann, 1998, pagina 513.
- A. Kolsteren, "Prisma handwoordenboek, vreemde woorden", Uitgeverij Het Spectrum Utrecht/Antwerpen, 1975, pagina 189.
- De Nederlandse wikipedia over Schminkpalet.
- Paul Dickson, "Dictionary of Middle Egyptian", 2006, pagina 227.
- A. Kolsteren, "Prisma handwoordenboek, vreemde woorden", Uitgeverij Het Spectrum Utrecht/Antwerpen, 1975, pagina 266.
- Alberto Siliotti, “Egypte, Tempels, Mensen en Goden”, Zuid Boekproducties 1994, pagina 287.
- Regine Schulz en Matthias Seidel, “Egypte, Het land van de farao’s”, Könemann, 1998, pagina 513
- Ibidem, pagina 520.
- Engelstalige Wikipedia over Khopesh.
- Wallis Budge, "The gods of the Egyptian or studies in Egyptian Mythologies", vol 1, 1905, pagina 520.
- Regine Schulz en Matthias Seidel, “Egypte, Het land van de farao’s”, Könemann, 1998, pagina 515.
- Alberto Siliotti, “Egypte, Tempels, Mensen en Goden”, Zuid Boekproducties 1994, pagina 283.
- Paul Dickson, "Dictionary of Middle Egyptian in Gardiner Classification Order", 2006, pagina 159.
- De Duitstalige wikipedia over: Sedfest.
- De Engelstalige wikipedia over: Pyramid Texts.
- De Engelstalige wikipedia over: Opening of the mouth ceremony.